Als je met AI werkt, weet je waarschijnlijk niet precies waar je staat. Je gebruikt het, het helpt soms, en tegelijk hoor je mensen praten over agents en workflows en heb je het gevoel dat je iets mist.
Ik werk sinds 2021 met AI, en met CommonBase leren we teams binnen bedrijven ermee werken. Van alles wat we uitleggen, is dit het model dat het snelst rust geeft. Er zijn vier niveaus van AI-gebruik. Zodra iemand weet op welk niveau hij zit, weet hij ook wat de volgende stap is. En dan valt de druk weg om alles tegelijk te snappen.
In dit artikel lees je wat elk niveau is, waaraan je merkt dat je er zit, wat de valkuil per niveau is en waarom je geen niveau kunt overslaan.
Wat zijn de vier niveaus van AI-gebruik?
De vier niveaus zijn: chatten met AI, AI met vaste context, AI in je workflow, en agents. Elk niveau bouwt op het vorige.
- Chatten. Je stelt een vraag en krijgt antwoord, per keer opnieuw.
- Vaste context. De AI weet vooraf wie je bent en wat je doet.
- Workflow. AI zit op vaste momenten in een werkproces.
- Agents. De AI voert zelfstandig werk uit en jij kijkt mee.
Niveau 1: chatten met AI
Op dit niveau gebruik je AI als een slimmere zoekmachine. Je opent een venster, typt een vraag, krijgt antwoord en sluit het weer.
Hoe je merkt dat je hier zit: je begint elk gesprek met uitleg over je bedrijf, je functie of je situatie, en je doet dat elke keer opnieuw.
Wat het je oplevert: losse tijdwinst op teksten, samenvattingen en uitzoekwerk.
De valkuil: de uitkomst is middelmatig en je concludeert dat AI middelmatig is. Bijna altijd zit dat in de instructie. Een bruikbare instructie bevat wie, wat en hoe. Wie moet de AI zijn (welke rol en welke toon), wat moet er precies gebeuren, en hoe moet dat aangepakt worden (welke methode of structuur). Als je die drie meegeeft, verandert de kwaliteit direct.
Ben je zelf geen expert in de wat en de hoe? Laat een AI eerst uitzoeken hoe die methode werkt en plak die uitleg in je instructie. Zo werk ik zelf ook.
Niveau 2: AI met vaste context
Op dit niveau leg je informatie één keer vast en gebruikt de AI die elke keer opnieuw. In ChatGPT heet dat een custom GPT, in Claude en Gemini een project.
Je geeft vooraf mee wat voor bedrijf je hebt, wat je doet, hoeveel medewerkers er zijn, wie je klanten zijn, hoe je schrijft. Vanaf dat moment hoef je dat niet meer uit te leggen.
Hoe je merkt dat je hier zit: je hebt twee of drie vaste plekken waar je naartoe gaat voor terugkerende taken, in plaats van elke keer een leeg venster.
Wat het je oplevert: de uitkomst wordt bruikbaar zonder dat je nog veel moet bijschaven. Dit is meestal het niveau waarop mensen AI voor het eerst echt vertrouwen.
De valkuil: je stopt er te weinig in. Een halve pagina context levert half werk. Zet je toon, je klanttypes en je voorbeelden erin.
Niveau 3: AI in je workflow
Op dit niveau zit AI op vaste momenten in een werkproces, en het is niet meer iets wat je erbij doet.
Een voorbeeld uit onze eigen praktijk. Ik kan mijn eigen aantekeningen niet teruglezen, dus ik neem mijn klantsessies op en laat AI ze uitwerken. Dat is een vast moment in mijn proces, elke sessie opnieuw, en er zit geen beslissing meer aan vast.
Bij een salesteam ziet dat er zo uit: klantonderzoek vooraf, aantekeningen tijdens het gesprek, een concept-offerte erna, en de CRM-regel eromheen. Vier vaste momenten in één proces.
Hoe je merkt dat je hier zit: je hoeft niet meer te bedenken of je AI gaat gebruiken. Het staat in de manier waarop je werkt.
Wat het je oplevert: dit is waar de uren zitten. Losse chats leveren minuten op, een aangepast proces levert uren op.
De valkuil: je automatiseert een slecht proces. Als een stap onlogisch is, wordt hij door AI sneller onlogisch. Kijk eerst of de stap er nog hoort.
Niveau 4: agents
Op dit niveau doet de AI zelfstandig werk zonder dat er per stap een mens nodig is. Jij kijkt mee en grijpt in als het misgaat.
Tot december 2025 was dit lastig. Je moest kunnen programmeren of flows aan elkaar knopen in tools als n8n of Make. Sinds begin dit jaar is de situatie anders: er zijn AI-toepassingen die op je eigen computer draaien, bij je bestanden kunnen en die bestanden ook echt aanpassen. Vraag je om een PowerPoint, dan komt er een PowerPoint uit je map, en niet een uitleg hoe je die maakt.
Daardoor kun je nu zelf een agent bouwen zonder programmeerkennis. Wat je wel nodig hebt, is dat je op niveau 3 zat, want je moet je eigen proces goed genoeg kennen om het uit handen te geven.
Hoe je merkt dat je hier zit: er is werk dat af is zonder dat jij het hebt gedaan.
Wat het je oplevert: het meest, en het brengt ook het meeste risico mee. Een agent die zelfstandig handelt bij een klant of in je administratie, kan zelfstandig fouten maken.
De valkuil: iemand bouwt een agent voor een team dat nog op niveau 1 zit. Dat is de meest voorkomende manier waarop AI-projecten sneuvelen, en ik schreef daar apart over in de 6 redenen waarom AI-projecten mislukken.
Op welk niveau zit jij?
Vier vragen, en je weet het. Zoek de eerste regel die je herkent.
| Niveau | Wat je herkent | Je volgende stap |
|---|---|---|
| Niveau 1 | Je legt bij elke chat opnieuw uit wat je bedrijf doet | Zet die uitleg deze week één keer vast in een project of custom GPT |
| Niveau 2 | Je hebt twee of drie vaste plekken voor terugkerend werk | Kies één proces waar AI op vaste momenten in past |
| Niveau 3 | Je hoeft niet meer te bedenken of je AI gebruikt | Zoek de stap waar geen beslissing meer aan vastzit en geef die uit handen |
| Niveau 4 | Er is werk af zonder dat jij het hebt gedaan | Bouw de controle in: wie kijkt mee, en waar stopt de agent |
Kun je een niveau overslaan?
Nee, en dat is het punt van dit model. Iemand die nog nooit een goede instructie heeft geschreven, vertrouwt de uitkomst van een agent niet, omdat zijn eigen ervaring met AI matig is. Vertrouwen komt uit eigen ervaring, en die kun je niet inkopen.
Bij ons duurt de route van niveau 1 naar de eerste eigen agent ongeveer dertig dagen, met een team van maximaal tien mensen. Dat lukt omdat mensen elk niveau zelf één keer hebben gedaan.
Zoek eerst je eigen niveau, dan de volgende stap
Als je het gevoel hebt dat je AI niet bijhoudt, komt dat meestal doordat je alles tegelijk probeert te begrijpen. Vier niveaus, en jij zit op één daarvan. De volgende stap is dan één stap, en niet vijf.
Dat gevoel van achterlopen is hardnekkig, zeker als je iemand in je netwerk hebt die er dagelijks over praat. De adoptie in Nederlandse bedrijven is echter nog laag, ook bij je concurrenten. Je bent nog steeds vroeg.
Je volgende stap is concreet: bepaal je niveau, en doe de eerstvolgende stap één keer goed. Zit je op niveau 1, maak dan deze week één project of custom GPT met echte context over jouw werk erin. Zit je op niveau 2, kies dan één proces waar AI op drie vaste momenten in past.
Wil je weten met welke tool je dat het beste doet, lees dan Claude, Gemini of ChatGPT: welke AI kies je voor je werk. Wil je met je hele team in dertig dagen van niveau 1 naar niveau 4, plan dan een kennismaking met CommonBase.
Dit artikel komt uit aflevering #10 van de podcast van Eliene Sonneveld, “Niet achterblijven met AI? Zo pak je dat aan”. Beluister de aflevering op Spotify of via de podcastpagina van Sunfield Academy.
Dit artikel is onderdeel van onze complete gids: AI-adoptie in het MKB, van gereedheid tot meetbaar resultaat.